STREFY KLIMATYCZNE, GLEBOWE I ROŚLINNE ROSJI

Strefowy układ klimatów. Obszary klimatyczne ZSRR występują strefami równoleżnikowymi, od najzimniejszych na północy do coraz cieplejszych ku południowi. Mówimy dlatego o strefowym układzie klimatów.

Północne części kraju, które leżą poza kołem podbiegunowym, mają klimat arktyczny.

Przeważająca część obszaru ZSRR (prawie 4/5) leży w strefie klimatycznej umiarkowanej. Wskutek dużej odległości od oceanu przeważa tu klimat lądowy z gorącymi latami i ostrymi zimami. Już na Niżu Wschodnioeuropejskim lądowość klimatu jest bardzo wyraźna. Im dalej w głąb Azji, roczna amplituda temperatury coraz bardziej wzrasta. W Moskwie mrozy dochodzą do — 40°C, na Uralu i poza nim do ~50°C. Mrozy są długotrwałe, a śnieg utrzymuje się przeważnie bez przerwy w ciągu całej zimy. Lato jest ciepłe, a na Syberii nawet cieplejsze niż w europejskiej części ZSRR na tej samej szerokości geograficznej.

Temperatura powietrza zmienia się również w kierunku z północy na południe. Północno-wschodnia część Europy i północne obszary Syberii mają klimat lądowy chłodny, gdzie średnia temperatura lata nie przekracza 10°C. Ku południowi największe obszary europejskiej części ZSRR i Syberii, a także część Azji Środkowej posiadają klimat lądowy umiarkowany, gdzie występują mroźne zimy i ciepłe lata. Na obszarze Radzieckiej Azji Środkowej typ klimatu staje się pustynny. Niewielkie są tu ilości opadów, gorące lata i stosunkowo chłodne zimy. Nad Morzem Czarnym panuje klimat zbliżony do śródziemnomorskiego« Krym i Gruzja są najbardziej słonecznymi krainami Związku Radzieckiego.

Opady atmosferyczne maleją z północo-zachodu ku wschodowi i południu. Na wschodzie Syberii i w radzieckiej Azji Środkowej roczna suma opadów nie przekracza 300 mm. W obszarach najsuchszych na Nizinie Turańskiej opadów jest jeszcze mniej — poniżej 100 mm rocznie.

Strefowy układ gleb. Odpowiednio do strefowego układu klimatów — ciągną się pasami o kierunku równoleżnikowym obszary różnych gleb. Na dalekiej północy występują gleby tundrowe, których tylko wierzchnia warstwa rozmarza w ciągu krótkiego lata. Na południe od nich, na znacznym obszarze Niziny Wschodnioeuropejskiej oraz Syberii i Dalekiego Wschodu znajdują się gleby bielicowe, średnio urodzajne. W północnej części Niziny Zachodniosyberyjskiej rozpościerają się wielkie obszary bagniste. Najżyźniejszymi glebami są czarnoziemy stepowe występujące w południowej części Niziny Wschodnioeuropejskiej i Niziny Zachodniosyberyjskiej. Mniej próchnicy niż czarnoziemy stepowe zawierają gleby kasztanowe, pokrywające północną część Kazachstanu oraz Nizinę Nadkaspijską. W wielu miejscach gleby te są silnie zasolone. Na obszarach pustynnych Niziny Turańskiej występują lotne piaski.

Strefy roślinne. Odpowiednio do strefowego układu klimatów i gleb występują pasy różnej roślinności.

Najdalej na północ wysuniętą strefę stanowi tundra, ciągnąca się wzdłuż wybrzeży Morza Arktycznego. Przez większą część roku gleba tundry jest zamarznięta. W lecie trwającym zaledwie 3 miesiące ziemia odmarza, ale nie głębiej niż do 30 cm, dając skąpe możliwości rozwoju szaty roślinnej.

Tundra stopniowo przechodzi w strefę lasów iglastych, czyli tajgę. Zajmuje ona ogromne obszary Syberii, a także wkracza na północną część Niżu Wschodnioeuropejskiego. Ku południowi występuje strefa lasów mieszanych sięgająca aż po Kijów, Tomsk i Irkuck. Na Nizinie Wschodnioeuropejskiej duże obszary lasów zostały już wykarczowane i zamienione na pola uprawne. Uprawia się tu z powodzeniem ziemniaki, żyto, owies i len, a nawet pszenicę. Uprawom sprzyja klimat o ciepłych i słonecznych latach.

Szeroki pas nad dolnym Dnieprem, -wzdłuż Morza Czarnego aż po górny Ob — to obszar dawnych stepów, w ogromnej większości zaoranych. Występuje tu największy na świecie pas gleb zwanych czarnoziemem stepowym, utworzonym na lessach. Jego ciemna barwa świadczy o dużej zawartości próchnicy, z czym wiąże się żyzność gleby. Uprawia się tam głównie pszenicę, buraki cukrowe i słonecznik. Najbogatsze są plony na ziemiach Ukrainy i nad Morzem Czarnym.

Dalej na południe, gdzie roczna suma opadów spada poniżej 250 mm, roślinność stepów staje się coraz uboższa. Są to miejsca wypasu licznych stad owiec i wielbłądów. Uprawa jest możliwa jedynie tam, gdzie prowadzi się sztuczne nawadnianie. Osiedla znajdują się tylko nad rzekami.

Bezodpływowe jeziora: Morze Kaspijskie, Aralskie i Bałchasz, leżą już w strefie półpustyń i pustyń. Jednak dzięki wykorzystaniu wód Syr-darii i Amu-darii dla nawodnienia suchych obszarów Ńiziny Turańskiej oraz dzięki budowie głębokich studni artezyjskich władza radziecka stworzyła tu warunki, które umożliwiły rozwój cennych upraw. Nizina Turańska dostarcza dziś tyle bawełny, że Związek Radziecki zajmuje w jej produkcji pierwsze miejsce na świecie (1974 r.). Jeden z wielkich kanałów nawadniających przekopany został w Kotlinie Fergany nad górną Syr-darią. Kanał rozprowadza wodę na plantacje bawełny. Dużo większy jest Kanał Turkmeński, który połączył miasto Aszchabad z rzeką Amu-darią. W budowie jest dalsza jego część prowadząca aż do Morza Kaspijskiego.

W klimacie śródziemnomorskim — na Krymie i wybrzeżu kaukaskim, występuje bujna roślinność. Rosną tu dęby, kasztany, różnorodne krzewy i wiele roślin ozdobnych, sprowadzonych z Afryki i Azji (palmy, agawy, oleandry, cyprysy). Dojrzewają winogrona, figi, pomarańcze, cytryny, brzoskwinie, granaty, orzechy, melony, kawony i oliwki. Na stokach gór uprawia się też herbatę, a na równinach ryż.

Category: turystyka
You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.Both comments and pings are currently closed.